Mục 1 — Đại cương hồi sức · Tiếp cận theo tình huống tại giường
DC-TH-06
Báo động máy thở: áp lực cao, áp lực thấp, thể tích thấp
Xử trí báo động máy thở: áp lực cao, áp lực thấp, thể tích và thông khí phút thấp, tần số cao, ngưng thở; dùng nghiệm pháp giữ hít vào và biểu đồ sóng.
Tóm tắt điểm chính
- Mọi báo động máy thở đều phải được nhìn bệnh nhân trước rồi mới nhìn màn hình; bệnh nhân tụt SpO2 hoặc tụt huyết áp thì tách máy và bóp bóng với oxy 100%.
- Báo động áp lực cao: làm nghiệm pháp giữ hít vào; áp lực đỉnh tăng mà áp lực bình nguyên không đổi là tăng sức cản (đờm, cắn ống, co thắt phế quản), cả hai cùng tăng là giảm độ giãn nở.
- Báo động áp lực thấp hoặc thể tích thấp: tìm rò khí theo đường đi của khí — bóng chèn, dây máy, bộ làm ẩm, dẫn lưu màng phổi — hoặc tuột ống.
- Lưu lượng thở ra không về 0 trước nhịp tiếp theo là auto-PEEP; giảm tần số và thể tích khí lưu thông, kéo dài thời gian thở ra.
- Báo động tần số cao: phân biệt bệnh nhân thở nhanh thật với máy tự kích hoạt do rò khí hoặc nước đọng trong dây.
- Đo áp lực bình nguyên và tính áp lực đẩy cho mọi bệnh nhân thở máy kiểm soát; giữ áp lực bình nguyên không quá 30 cmH2O.
- Không tắt hoặc nới rộng ngưỡng báo động để máy im lặng; cài ngưỡng theo từng bệnh nhân ngay sau khi nối máy.
01Dấu hiệu đe dọa tính mạng
Máy thở ICU phát rất nhiều báo động, phần lớn không cần can thiệp, nhưng xen lẫn trong đó là những báo động báo hiệu bệnh nhân sắp ngừng thở. Một tổng quan tích hợp năm 2025 ghi nhận các báo động gặp nhiều nhất là áp lực đỉnh cao, tần số thở cao và thông khí phút cao hoặc thấp; đặt ngưỡng không phù hợp và bỏ qua báo động làm tăng mệt mỏi của nhân viên và giảm chất lượng chăm sóc [1].
Người trực phải phân biệt được báo động nguy hiểm với báo động do thao tác. Bảng dưới đây liệt kê những tình huống báo động cần hành động ngay.
| Báo động | Tình huống nguy hiểm phía sau | Dấu hiệu đi kèm | Hành động ngay |
|---|---|---|---|
| Áp lực thấp, ngắt kết nối | Tuột dây máy, tuột ống nội khí quản | Mất sóng capnography, SpO2 tụt | Nối lại dây; mất sóng capnography thì nghi tuột ống |
| Áp lực cao kèm thể tích thấp | Tắc ống, tràn khí màng phổi áp lực | Bóp bóng nặng tay, mất rì rào một bên, tụt huyết áp | Tách máy, bóp bóng, hút đờm, siêu âm phổi |
| Thể tích thở ra thấp | Rò khí lớn, bóng chèn thủng, ống tụt lên thanh môn | Tiếng thoát khí ở miệng, bệnh nhân nói được | Kiểm tra vạch ống, áp lực bóng chèn |
| Ngưng thở | Bệnh nhân hết tự thở ở mode hỗ trợ áp lực | Lơ mơ, vừa tăng an thần, tổn thương thần kinh | Chuyển sang mode kiểm soát, tìm nguyên nhân |
| Mất nguồn khí hoặc mất điện | Hỏng nguồn oxy trung tâm, máy hết pin | SpO2 tụt đồng loạt, máy tắt | Bóp bóng với bình oxy riêng, thay máy |
02Ổn định ngay
Trình tự ổn định giống nhau với mọi báo động, chỉ khác ở bước tìm nguyên nhân.
- Nhìn bệnh nhân trước. Bệnh nhân có tím, vật vã, thở gắng sức, di động lồng ngực có đều không. Nhìn SpO2, nhịp tim, huyết áp và sóng capnography.
- Bệnh nhân không ổn định: tăng FiO2 lên 1,0, tách khỏi máy và bóp bóng có van PEEP với oxy 100%. Bóp bóng tách được vấn đề của máy khỏi vấn đề của bệnh nhân — xem trình tự DOPE ở DC-TH-05.
- Bệnh nhân ổn định: đọc tên báo động, giá trị đo được và ngưỡng đã cài. Nhiều báo động chỉ do ho, hút đờm hay xoay trở và tự hết sau vài nhịp.
- Kiểm tra theo đường đi của khí: từ máy, dây máy, bộ làm ẩm hoặc bộ lọc, ống nội khí quản, tới bệnh nhân.
- Ghi lại nguyên nhân và thay đổi cài đặt vào hồ sơ.
Phần lớn máy thở chia báo động thành ba mức ưu tiên, thường phân biệt bằng màu và âm thanh: mức cao (đỏ) cho ngưng thở, ngắt kết nối, áp lực cao kéo dài, mất nguồn khí; mức trung bình (vàng) cho thể tích, tần số, thông khí phút ngoài ngưỡng; mức thấp cho cảnh báo kỹ thuật. Cách hiển thị khác nhau giữa các hãng, nên mỗi khoa cần có bảng tóm tắt báo động của từng loại máy đang dùng, dán ngay tại máy. Báo động mức cao phải được người có mặt gần nhất đến xem ngay, kể cả khi không phải người phụ trách bệnh nhân đó.
Dự án NAP4 ở Anh cho thấy sự cố đường thở ở ICU thường dẫn tới tử vong hoặc tổn thương não, và capnography là công cụ phát hiện sớm tuột ống hiệu quả nhất [2]. Vì vậy với báo động áp lực thấp hoặc thể tích thấp, câu hỏi đầu tiên luôn là: sóng capnography còn không.
03Khám có trọng tâm
Khám có trọng tâm dựa vào ba nhóm thông tin: con số trên màn hình, hình dạng sóng, và khám bệnh nhân. Ba nhóm này phải khớp với nhau.
Phân tích áp lực đường thở bằng nghiệm pháp giữ hít vào. Áp lực đỉnh là tổng áp lực cần để thắng sức cản đường dẫn khí và độ đàn hồi của phổi–lồng ngực. Khi giữ hít vào 0,5–1 giây, dòng khí dừng lại, thành phần sức cản biến mất và áp lực tụt xuống mức bình nguyên, chỉ còn phản ánh độ đàn hồi (Hình 1) [3]. Nghiệm pháp này chỉ chính xác khi bệnh nhân thở thụ động, không gắng sức.

Áp lực bình nguyên lại thường không được đo. Trong nghiên cứu LUNG SAFE ở 50 quốc gia, áp lực bình nguyên chỉ được đo ở khoảng 40% bệnh nhân ARDS đang thở máy [4]. Đo áp lực bình nguyên phải trở thành thao tác thường quy, không chỉ khi có báo động.
Khám bệnh nhân. Nhìn ống nội khí quản: vạch ống, bệnh nhân có cắn ống, có đờm trong ống. Nghe phổi hai bên tìm ran rít, mất rì rào một bên. Sờ bụng tìm chướng căng. Đánh giá mức an thần và bệnh nhân có đang chống máy không.
Đối chiếu. Bảng dưới đây ghép báo động với dấu hiệu khám để chọn hướng chẩn đoán.
| Báo động | Dấu hiệu kèm theo | Hướng tới |
|---|---|---|
| Áp lực cao, chênh đỉnh–bình nguyên tăng | Ran rít, đờm trong ống, bệnh nhân cắn ống | Tăng sức cản: đờm, co thắt phế quản, ống gập hoặc bị cắn |
| Áp lực cao, cả đỉnh và bình nguyên tăng | Mất rì rào một bên, bụng chướng căng | Giảm độ giãn nở: tràn khí, ống vào phế quản gốc, xẹp phổi, phù phổi, tăng áp lực ổ bụng |
| Áp lực cao từng nhịp lẻ tẻ | Bệnh nhân ho, chống máy | Bất đồng bộ, ho, an thần chưa đủ |
| Thể tích thấp, áp lực thấp | Tiếng thoát khí ở miệng, bọt khí ở bình dẫn lưu màng phổi | Rò khí ở bóng chèn, dây máy, rò phế quản–màng phổi |
| Tần số cao, thông khí phút cao | Không thấy bệnh nhân gắng sức khi máy kích hoạt | Máy tự kích hoạt do rò khí hoặc nước đọng trong dây |
| Tần số cao, thông khí phút cao | Bệnh nhân thở nhanh, gắng sức, vã mồ hôi | Đau, sốt, toan chuyển hóa, an thần chưa đủ, cài đặt không đủ |
04Chẩn đoán phân biệt
Chẩn đoán phân biệt theo từng nhóm báo động. Mỗi nhóm có trình tự riêng nhưng đều bắt đầu từ việc loại trừ nguyên nhân cơ học.
Báo động áp lực cao. Hình 2 tóm tắt nguyên tắc phân biệt: tăng sức cản làm khoảng chênh đỉnh–bình nguyên rộng ra trong khi áp lực bình nguyên đứng yên; giảm độ giãn nở làm cả hai tăng cùng nhau, khoảng chênh gần như không đổi [3].

Trình tự suy luận báo động áp lực cao gồm năm bước:
- Bệnh nhân có ho, chống máy, cắn ống không — nếu có, đây thường là báo động thoáng qua.
- Luồn ống hút đờm để kiểm tra lòng ống.
- Làm nghiệm pháp giữ hít vào, tính khoảng chênh đỉnh–bình nguyên.
- Chênh rộng: hút đờm, giãn phế quản, kiểm tra dây máy gập hoặc nước đọng.
- Cả hai cùng tăng: siêu âm phổi tìm tràn khí, nghe phổi tìm ống vào phế quản gốc, chụp X quang ngực, đo áp lực ổ bụng.
Báo động áp lực thấp, thể tích thấp, thông khí phút thấp. Ba báo động này thường cùng chung nguyên nhân là mất khí trên đường đi. Tìm theo thứ tự: tuột dây ở chỗ nối, bộ làm ẩm hoặc bộ lọc lắp lỏng, bóng chèn xẹp hoặc thủng, ống tụt lên thanh môn, rò khí qua dẫn lưu màng phổi. Hình 3 cho thấy cách phân biệt rò khí với auto-PEEP trên biểu đồ sóng: cả hai đều làm đường thể tích không về mức nền, nhưng rò khí thì lưu lượng vẫn về 0, còn auto-PEEP thì lưu lượng thở ra chưa về 0 đã bắt đầu nhịp mới.

Báo động tần số cao, thông khí phút cao. Trước hết xác định ai kích hoạt nhịp thở. Máy tự kích hoạt khi rò khí làm áp lực hoặc lưu lượng tụt xuống dưới ngưỡng kích hoạt, khi có nước đọng dao động trong dây, hoặc do dao động của tim truyền lên đường thở (Hình 4). Nếu bệnh nhân thật sự thở nhanh, tìm đau, sốt, toan chuyển hóa, giảm oxy máu, an thần chưa đủ hoặc mức hỗ trợ không đủ.

Bất đồng bộ không chỉ gây báo động mà còn có ý nghĩa tiên lượng: chỉ số bất đồng bộ trên 10% đi kèm tử vong ICU và tử vong trong viện cao hơn [5]. Xem HH-TM-13.
Báo động ngưng thở. Gặp ở mode hỗ trợ áp lực hoặc CPAP khi bệnh nhân giảm hoặc mất nỗ lực tự thở: an thần quá mức, opioid, tổn thương thần kinh trung ương, kiềm hô hấp do thông khí quá mức. Máy thường tự chuyển sang thông khí dự phòng; người trực cần cài lại mode kiểm soát và tìm nguyên nhân.
05Cận lâm sàng
Phần lớn báo động máy thở được giải quyết tại giường không cần xét nghiệm. Cận lâm sàng dùng khi nguyên nhân chưa rõ hoặc cần xác nhận.
Làm ngay tại giường:
- Nghiệm pháp giữ hít vào: đo áp lực bình nguyên, tính áp lực đẩy bằng áp lực bình nguyên trừ PEEP tổng.
- Nghiệm pháp giữ thở ra: đo PEEP tổng; PEEP tổng trừ PEEP cài đặt là auto-PEEP. Pepe và Marini mô tả auto-PEEP không thấy được khi máy chạy bình thường, chỉ lộ ra khi bịt cổng thở ra cuối thì thở ra, và có thể làm giảm nặng cung lượng tim [6].
- Siêu âm phổi: loại trừ tràn khí màng phổi, tìm xẹp phổi, phù phổi.
- Capnography: mất sóng là tuột ống hoặc tắc hoàn toàn.
Làm khi cần:
- Khí máu động mạch khi báo động thông khí phút thấp hoặc cao kéo dài, để đánh giá PaCO2 thực tế (DC-DG-03).
- X quang ngực khi nghi ống vào phế quản gốc, xẹp phổi, tràn khí.
- Đo áp lực ổ bụng qua bàng quang khi bụng chướng căng và áp lực bình nguyên tăng (TT-12).
- Nội soi phế quản khi nghi nút đờm gây xẹp phổi lớn.
06Xử trí ban đầu
Xử trí từng nhóm báo động theo bảng và các bước dưới đây. Mục tiêu là sửa nguyên nhân, không phải làm máy im lặng.
Áp lực cao do tăng sức cản. Hút đờm; cho canuyn miệng hầu nếu bệnh nhân cắn ống; khí dung giãn phế quản nếu co thắt; thay bộ lọc ướt; dốc nước đọng trong dây. Không thông được ống thì thay ống theo kế hoạch đường thở khó (DC-TH-05).
Áp lực cao do giảm độ giãn nở. Xử trí theo nguyên nhân: dẫn lưu tràn khí màng phổi, kéo ống ra khỏi phế quản gốc, điều trị xẹp phổi và phù phổi. Kiểm tra lại cài đặt bảo vệ phổi. Thử nghiệm ARDSNet cho thấy thể tích khí lưu thông 6 mL/kg cân nặng lý tưởng với áp lực bình nguyên không quá 30 cmH2O làm giảm tử vong so với 12 mL/kg (31,0% so với 39,8%) [7]. Áp lực đẩy liên quan chặt với tử vong: mỗi lần áp lực đẩy tăng một độ lệch chuẩn (khoảng 7 cmH2O), nguy cơ tử vong tăng 1,41 lần [8]. Hướng dẫn ESICM 2023 khuyến cáo thở máy thể tích thấp ở bệnh nhân ARDS [9]; hướng dẫn ATS 2024 gợi ý dùng PEEP cao hơn và không dùng nghiệm pháp huy động phế nang áp lực cao kéo dài ở ARDS trung bình–nặng [10]. Sau khi tăng PEEP, báo động áp lực cao có thể xuất hiện; khi đó đánh giá lại áp lực bình nguyên và áp lực đẩy thay vì nâng ngưỡng báo động. Xem HH-TM-09.
TOOL-IBWCân nặng lý tưởng và thể tích khí lưu thôngCân nặng dự đoán theo chiều cao và giới (ARDSNet), kèm bảng thể tích khí lưu thông 4–8 mL/kg.Mở công cụ →Áp lực thấp, thể tích thấp. Nối lại chỗ tuột; bơm lại bóng chèn và kiểm tra áp lực bóng chèn; thay bóng chèn thủng bằng cách thay ống; kiểm tra bình dẫn lưu màng phổi tìm bọt khí liên tục. Rò khí lớn qua dẫn lưu màng phổi cần đánh giá rò phế quản–màng phổi.
Auto-PEEP. Giảm tần số thở, giảm thể tích khí lưu thông, tăng lưu lượng hít vào để rút ngắn thời gian hít vào, điều trị co thắt phế quản. Bệnh nhân tụt huyết áp do auto-PEEP: ngắt máy cho thở ra 20–30 giây [6]. Xem HH-TM-10.
Tần số cao. Máy tự kích hoạt: sửa rò khí, dốc nước trong dây, tăng ngưỡng kích hoạt. Bệnh nhân thở nhanh thật: điều trị nguyên nhân (đau, sốt, toan), tăng an thần hoặc giảm đau nếu cần, điều chỉnh mức hỗ trợ.
Ngưng thở. Chuyển sang mode kiểm soát, giảm thuốc an thần, đánh giá thần kinh.
Cài ngưỡng báo động. Trên thực hành thường cài ngưỡng áp lực cao khoảng 10 cmH2O trên áp lực đỉnh thường ngày của bệnh nhân, ngưỡng thể tích và thông khí phút thấp khoảng 15–20% dưới giá trị mong muốn, và thời gian ngưng thở khoảng 20 giây; đây là ngưỡng kinh nghiệm, chưa có thử nghiệm so sánh. Cài lại ngưỡng mỗi khi thay đổi mode hoặc cài đặt. Đặt ngưỡng quá chặt làm tăng báo động vô ích; nới quá rộng làm bỏ sót biến cố thật [1].
07Khi nào gọi hỗ trợ
Phần lớn báo động được người trực hoặc điều dưỡng xử trí tại giường. Gọi người có kinh nghiệm hơn khi báo động phản ánh sự cố đường thở hoặc bệnh nhân không ổn định.
Gọi bác sĩ chính hoặc trưởng tua ngay khi:
- Báo động kèm SpO2 dưới 88% không cải thiện sau bóp bóng với oxy 100%.
- Nghi tuột ống, tắc ống cần thay ống, hoặc bóng chèn thủng cần thay ống.
- Áp lực bình nguyên trên 30 cmH2O hoặc áp lực đẩy trên 15 cmH2O không giảm được bằng điều chỉnh cài đặt.
- Auto-PEEP gây tụt huyết áp.
- Nghi tràn khí màng phổi cần dẫn lưu.
Gọi kỹ thuật viên hoặc đơn vị thiết bị khi:
- Báo động lỗi kỹ thuật, mất nguồn khí, mất điện hoặc máy tự khởi động lại.
- Cảm biến lưu lượng hoặc áp lực cho số đo không hợp lý lặp lại.
Máy thở báo lỗi kỹ thuật phải được thay ngay bằng máy khác, không tiếp tục dùng trong lúc chờ sửa.
08Tình huống minh họa
Bệnh nhân nữ 62 tuổi, đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thở máy kiểm soát thể tích ngày thứ 2: thể tích khí lưu thông 450 mL, tần số 20 lần/phút, PEEP 5 cmH2O, FiO2 0,4. Lúc 3 giờ sáng, máy báo áp lực cao liên tục, áp lực đỉnh 45 cmH2O.
Phút 0–2. Bác sĩ trực nhìn bệnh nhân: tỉnh, ho nhiều, SpO2 91%, huyết áp 92/58 mmHg (trước đó 118/70 mmHg). Sóng capnography còn, dạng dốc lên. Lồng ngực căng phồng.
Phút 2–5. Nghiệm pháp giữ hít vào: áp lực đỉnh 45, áp lực bình nguyên 22 cmH2O — khoảng chênh 23 cmH2O, gợi ý tăng sức cản. Đường lưu lượng thở ra chưa về 0 khi nhịp sau bắt đầu. Nghiệm pháp giữ thở ra: PEEP tổng 14 cmH2O, auto-PEEP 9 cmH2O. Nghe phổi ran rít lan tỏa, rì rào đều hai bên.
Phút 5–15. Bác sĩ ngắt máy 20 giây cho bệnh nhân thở ra, huyết áp lên 108/64 mmHg. Hút đờm được ít đờm đặc. Giảm tần số còn 12 lần/phút, giảm thể tích khí lưu thông còn 400 mL, tăng lưu lượng hít vào để thời gian thở ra dài hơn. Cho khí dung giãn phế quản qua đường máy thở và tăng an thần nhẹ.
Phút 15–30. Áp lực đỉnh 32 cmH2O, áp lực bình nguyên 19 cmH2O, auto-PEEP 3 cmH2O, đường lưu lượng thở ra về 0. Lấy khí máu để kiểm tra PaCO2 sau khi giảm thông khí phút. Cài lại ngưỡng báo động áp lực cao ở 42 cmH2O và ghi kế hoạch đo lại auto-PEEP mỗi 4 giờ.
09Công cụ liên quan
10Bài liên quan
- DC-TH-05 — Giảm oxy máu đột ngột ở bệnh nhân đang thở máy (DOPE)
- HH-TM-08 — Áp lực đỉnh, áp lực bình nguyên và áp lực đẩy — đo và diễn giải
- HH-TM-10 — Auto-PEEP và bẫy khí — phát hiện, xử trí
- HH-TM-11 — Biểu đồ sóng máy thở — đọc 3 đường cong cơ bản
- HH-TM-13 — Bất đồng bộ bệnh nhân–máy thở — nhận diện trên biểu đồ sóng và xử trí
- HH-DT-04 — Chăm sóc ống nội khí quản — cố định, áp lực cuff, hút đờm
11Tài liệu tham khảo
- Saeed Y, Sanaie N, Shirozhan S, Khari S, Sedighie L. What Are the Most Common Ventilator Alarms in the ICU? An Integrative Review. Arch Anesth Crit Care. 2025;11(4). doi:10.18502/aacc.v11i4.19379
- Cook TM, Woodall N, Harper J, Benger J. Major complications of airway management in the UK: results of the Fourth National Audit Project of the Royal College of Anaesthetists and the Difficult Airway Society. Part 2: intensive care and emergency departments. Br J Anaesth. 2011;106(5):632-642. doi:10.1093/bja/aer059
- Dexter AM, Clark K. Ventilator Graphics: Scalars, Loops, & Secondary Measures. Respir Care. 2020;65(6):739-759. doi:10.4187/respcare.07805
- Bellani G, Laffey JG, Pham T, Fan E, Brochard L, Esteban A, et al. Epidemiology, Patterns of Care, and Mortality for Patients With Acute Respiratory Distress Syndrome in Intensive Care Units in 50 Countries. JAMA. 2016;315(8):788-800. doi:10.1001/jama.2016.0291
- Blanch L, Villagra A, Sales B, Montanya J, Lucangelo U, Luján M, et al. Asynchronies during mechanical ventilation are associated with mortality. Intensive Care Med. 2015;41(4):633-641. doi:10.1007/s00134-015-3692-6
- Pepe PE, Marini JJ. Occult positive end-expiratory pressure in mechanically ventilated patients with airflow obstruction: the auto-PEEP effect. Am Rev Respir Dis. 1982;126(1):166-170. doi:10.1164/arrd.1982.126.1.166
- Acute Respiratory Distress Syndrome Network. Ventilation with Lower Tidal Volumes as Compared with Traditional Tidal Volumes for Acute Lung Injury and the Acute Respiratory Distress Syndrome. N Engl J Med. 2000;342(18):1301-1308. doi:10.1056/NEJM200005043421801
- Amato MBP, Meade MO, Slutsky AS, Brochard L, Costa ELV, Schoenfeld DA, et al. Driving Pressure and Survival in the Acute Respiratory Distress Syndrome. N Engl J Med. 2015;372(8):747-755. doi:10.1056/NEJMsa1410639
- Grasselli G, Calfee CS, Camporota L, Poole D, Amato MBP, Antonelli M, et al. ESICM guidelines on acute respiratory distress syndrome: definition, phenotyping and respiratory support strategies. Intensive Care Med. 2023;49(7):727-759. doi:10.1007/s00134-023-07050-7
- Qadir N, Sahetya S, Munshi L, Summers C, Abrams D, Beitler J, et al. An Update on Management of Adult Patients with Acute Respiratory Distress Syndrome: An Official American Thoracic Society Clinical Practice Guideline. Am J Respir Crit Care Med. 2024;209(1):24-36. doi:10.1164/rccm.202311-2011ST
Nhật ký thay đổi
- 20/11/2026 — Bản thảo đầu tiên