HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH9 phút đọc

Khối hồng cầu trong thực hành cấp cứu và hồi sức

Định nghĩa và tổng quan

Khối hồng cầu (red blood cells, RBC) là chế phẩm giàu hồng cầu được tách phần lớn huyết tương, dùng để tăng khả năng vận chuyển oxy. Chế phẩm không phải dịch bù thể tích, không cung cấp đủ tiểu cầu hay yếu tố đông máu và không điều trị nguyên nhân gây thiếu máu. Một đơn vị RBC ở người lớn không chảy máu thường làm hemoglobin (Hb) tăng khoảng 1 g/dL, nhưng đáp ứng thay đổi theo thể tích tuần hoàn, cân nặng và chảy máu đang tiếp diễn [1].

Quyết định truyền phải dựa trên toàn cảnh: mức Hb, triệu chứng thiếu oxy mô, tốc độ giảm Hb, bệnh tim phổi, chảy máu, khả năng bù sinh lý và lựa chọn thay thế. Mỗi đơn vị máu là một ghép mô có nguy cơ; không truyền chỉ để “đưa Hb về bình thường”.

Sinh lý bệnh có ý nghĩa lâm sàng

Vận chuyển oxy phụ thuộc cung lượng tim, độ bão hòa oxy và nồng độ Hb. Khi thiếu máu tiến triển từ từ, cơ thể bù bằng tăng nhịp tim, tăng cung lượng tim và tăng lấy oxy tại mô; người trẻ có thể ít triệu chứng ở cùng mức Hb mà người bệnh mạch vành hoặc suy hô hấp đã thiếu máu cơ tim/mô.

Trong xuất huyết cấp, Hb ban đầu có thể còn bình thường vì mất đồng thời hồng cầu và huyết tương. Sau bù dịch, Hb mới giảm do pha loãng. Vì vậy, không chờ một ngưỡng Hb ở người đang sốc mất máu; phải dựa vào huyết động, ước lượng mất máu, diễn tiến và kích hoạt quy trình xuất huyết lớn.

Nguyên nhân thiếu máu cần tìm

Mất máu cấp hoặc mạn: tiêu hóa, sản khoa, chấn thương, phẫu thuật, đường tiết niệu.
Giảm sinh: thiếu sắt/B12/folate, bệnh thận, viêm mạn, suy tủy, ung thư hoặc thuốc.
Tan máu: miễn dịch, cơ học, nhiễm trùng, thuốc, bệnh hồng cầu.
Pha loãng do truyền dịch; lấy máu xét nghiệm lặp lại trong ICU.

Truyền RBC có thể cứu nguy trước khi xác định nguyên nhân, nhưng không thay thế cầm máu, bổ sung sắt hay điều trị bệnh nền.

Biểu hiện lâm sàng và red flags

Triệu chứng gồm mệt, khó thở khi gắng sức, hồi hộp, chóng mặt, đau đầu. Dấu nặng: khó thở khi nghỉ, đau ngực, ngất, lú lẫn, nhịp nhanh/tụt huyết áp không giải thích khác, biến đổi thiếu máu cơ tim trên ECG, lactate tăng hoặc sốc.

Red flags không được chờ Hb: xuất huyết đang hoạt động kèm giảm tưới máu, hematemesis/đi ngoài máu ồ ạt, chấn thương nặng, thai ngoài tử cung hoặc băng huyết sau sinh, vỡ phình động mạch, xuất huyết sau mổ, chảy máu nội sọ đang tiến triển.

Chẩn đoán và đánh giá trước truyền

ABC, huyết động, ý thức, dấu giảm tưới máu và nguồn chảy máu; lấy đường truyền lớn nếu cần.
Công thức máu và Hb theo diễn tiến; phết máu, hồng cầu lưới, ferritin/TSAT, B12/folate, LDH, bilirubin, haptoglobin tùy nguyên nhân.
Nhóm ABO/RhD, sàng lọc kháng thể và phản ứng chéo. Hỏi tiền sử truyền máu, thai nghén và phản ứng trước đây.
PT/INR, aPTT, fibrinogen, tiểu cầu và khí máu/lactate nếu xuất huyết lớn.
Xác định mục tiêu truyền, số đơn vị dự kiến, tốc độ, nguy cơ quá tải và kế hoạch đánh giá lại.

Ngưỡng truyền ở người lớn

Bệnh cảnh	Cách tiếp cận thực hành
Nằm viện, huyết động ổn định	AABB 2023 khuyến cáo chiến lược hạn chế, cân nhắc truyền khi Hb <7 g/dL [2]
Phẫu thuật tim	Có thể chọn ngưỡng khoảng 7,5 g/dL ở người ổn định [2]
Phẫu thuật chỉnh hình hoặc bệnh tim mạch có từ trước, không phải AMI	Có thể chọn ngưỡng khoảng 8 g/dL [2]
Hội chứng vành cấp/nhồi máu cơ tim (AMI)	AABB 2025 gợi ý chiến lược tự do hơn, truyền khi Hb <10 g/dL; khuyến cáo có điều kiện, độ chắc chắn thấp [3]
Xuất huyết lớn/sốc	Không dùng ngưỡng Hb đơn độc; kích hoạt protocol và truyền theo lâm sàng
Thiếu máu mạn cần truyền định kỳ	Đặt ngưỡng và mục tiêu riêng theo bệnh, triệu chứng và chuyên khoa [4]

Ngưỡng 7 g/dL chỉ áp dụng cho người ổn định, không có xuất huyết lớn hay thiếu máu cơ tim đang diễn tiến. NICE 2026 vẫn nêu ngưỡng 7 g/dL và mục tiêu sau truyền 7–9 g/dL cho phần lớn người không chảy máu lớn/ACS; với ACS, NICE dùng ngưỡng 8 g/dL, trong khi AABB 2025 mới hơn gợi ý <10 g/dL do lo ngại tăng tử vong với chiến lược 7–8 g/dL. Sự khác biệt phản ánh bằng chứng còn độ chắc chắn thấp; cần hội chẩn tim mạch–huyết học và tránh cả thiếu truyền lẫn quá tải [3,4].

Nguyên tắc điều trị

Người không chảy máu

Truyền một đơn vị, sau đó khám lại và kiểm tra Hb trước khi quyết định đơn vị tiếp theo; NICE khuyến cáo chiến lược một đơn vị ở người lớn không chảy máu, trừ người <50 kg cần tính theo cân nặng [4].
Điều trị nguyên nhân: sắt uống/IV, B12, folate, erythropoiesis-stimulating agent khi đúng chỉ định, giảm lấy máu xét nghiệm.
Không truyền nếu triệu chứng giải thích tốt hơn bởi sepsis, suy tim, thiếu oxy hoặc rối loạn khác mà Hb chưa ở mức cần truyền.

Xuất huyết lớn

Kích hoạt protocol truyền máu khối lượng lớn; cầm máu bằng phẫu thuật, nội soi, can thiệp mạch hoặc sản khoa song song.
Dùng chiến lược cân bằng RBC–plasma–tiểu cầu hoặc điều trị đích theo xét nghiệm/viscoelastic tùy protocol; theo dõi fibrinogen và calci ion hóa [5].
Làm ấm người bệnh và chế phẩm, tránh toan máu, hạ thân nhiệt và hạ calci.
Chuyển từ máu cấp cứu sang máu cùng nhóm/phản ứng chéo sớm nhất có thể theo ngân hàng máu.

Lựa chọn chế phẩm

Chế phẩm	Khi cân nhắc
RBC giảm bạch cầu	Chuẩn thường dùng tại nhiều hệ thống; giảm sốt không tan máu, alloimmunization HLA và nguy cơ CMV liên quan bạch cầu
RBC chiếu xạ	Người có nguy cơ bệnh ghép chống chủ do truyền máu; chỉ định phải theo huyết học/ngân hàng máu
RBC rửa	Phản ứng dị ứng nặng tái diễn hoặc một số trường hợp thiếu IgA sau hội chẩn
RBC CMV âm tính	Một số thai kỳ, sơ sinh hoặc suy giảm miễn dịch theo chính sách cơ sở
RBC kiểu hình/genotype phù hợp mở rộng	Bệnh hồng cầu hình liềm, thalassemia hoặc người đã alloimmunization

Các yêu cầu đặc biệt cần báo ngân hàng máu sớm; chiếu xạ không thay thế giảm bạch cầu và ngược lại [1].

Cách truyền và theo dõi

Xác nhận đúng người bệnh, nhóm máu, mã đơn vị, hạn dùng, chỉ định và đồng thuận theo quy trình tại giường.
Ghi dấu hiệu sinh tồn nền; dùng bộ dây lọc dành cho máu. Không pha thuốc vào túi máu.
Bắt đầu chậm và quan sát sát 15 phút đầu; sau đó điều chỉnh để hoàn tất trong thời gian theo quy định của cơ sở và nhãn chế phẩm.
Người có nguy cơ TACO cần một đơn vị mỗi lần, tốc độ chậm hơn, cân nhắc lợi tiểu khi có chỉ định và theo dõi cân bằng dịch.
Đánh giá mạch, huyết áp, nhiệt độ, SpO₂, khó thở, đau lưng/ngực, mày đay và vị trí truyền; kiểm tra Hb sau khi phân bố ổn định hoặc sớm hơn nếu chảy máu tiếp diễn.

Phản ứng truyền máu và xử trí ban đầu

Biểu hiện	Chẩn đoán cần nghĩ	Hành động ban đầu
Sốt/rét run, đau lưng, tụt huyết áp, nước tiểu sẫm	Tan máu cấp, nhiễm khuẩn	Ngừng truyền ngay; giữ đường bằng NaCl 0,9%; kiểm tra định danh; báo ngân hàng máu, lấy mẫu theo protocol
Mày đay đơn thuần	Dị ứng nhẹ	Ngừng tạm, đánh giá đường thở; chỉ truyền lại khi protocol cho phép
Khò khè, phù mạch, sốc	Phản vệ	Adrenaline và xử trí phản vệ; không truyền lại đơn vị đó
Khó thở, tăng huyết áp, ran, JVP tăng	TACO	Ngừng truyền, oxy, ngồi đầu cao, lợi tiểu/hỗ trợ hô hấp tùy tình trạng
Khó thở, giảm oxy, thâm nhiễm phổi không do quá tải	TRALI	Ngừng truyền, hỗ trợ hô hấp, báo ngân hàng máu; không dùng lợi tiểu theo phản xạ nếu không quá tải

Bất kỳ triệu chứng mới trong truyền đều được xem là phản ứng truyền máu cho đến khi loại trừ. Không vứt túi và dây truyền; gửi lại theo quy trình điều tra [1].

Theo dõi và tiên lượng

Đánh giá mục tiêu đã đạt: giảm đau ngực/khó thở, cải thiện tưới máu, Hb đạt vùng mục tiêu tối thiểu. Theo dõi quá tải, kali, calci ion hóa, nhiệt độ và đông máu trong truyền lượng lớn. Về muộn, lưu ý tan máu trì hoãn, alloimmunization và quá tải sắt ở người truyền mạn.

Khi nào cần chuyển chuyên khoa hoặc ICU

Xuất huyết đang tiến triển, sốc, cần protocol truyền máu khối lượng lớn.
AMI/thiếu máu cơ tim kèm thiếu máu; suy tim hoặc suy hô hấp làm ngưỡng khó quyết định.
Nghi tan máu, suy tủy, bệnh máu ác tính hoặc kháng thể bất thường làm khó tìm máu.
Phản ứng tan máu, phản vệ, TACO, TRALI hoặc nghi nhiễm khuẩn chế phẩm.
Cần RBC chiếu xạ, rửa, kiểu hình phù hợp mở rộng hoặc truyền mạn.

Các điểm thực hành quan trọng

RBC tăng khả năng vận chuyển oxy, không phải dịch bù thể tích hay nguồn yếu tố đông máu.
Ở người lớn ổn định, thường cân nhắc truyền khi Hb <7 g/dL; không áp dụng máy móc cho chảy máu lớn.
AMI là ngoại lệ: AABB 2025 gợi ý chiến lược tự do hơn khi Hb <10 g/dL, nhưng bằng chứng còn thấp.
Người không chảy máu: truyền một đơn vị rồi đánh giá lại.
Không chờ Hb giảm trong sốc mất máu; kích hoạt protocol và cầm máu ngay.
Điều trị nguyên nhân thiếu máu và dùng biện pháp thay thế khi phù hợp.
Nhận diện đúng người bệnh và đơn vị máu là bước an toàn quan trọng nhất tại giường.
Mọi triệu chứng mới trong truyền phải coi là phản ứng truyền máu cho đến khi loại trừ.
Ngừng truyền ngay khi nghi phản ứng và báo ngân hàng máu; không vứt túi máu.

Tài liệu tham khảo

AABB, American Red Cross, America's Blood Centers, Armed Services Blood Program. Circular of Information for the Use of Human Blood and Blood Components. June 2024. Available from: https://www.aabb.org/docs/default-source/default-document-library/resources/circular-of-information-watermark.pdf
Carson JL, Stanworth SJ, Guyatt G, et al. Red Blood Cell Transfusion: 2023 AABB International Guidelines. JAMA. 2023;330(19):1892-1902. doi:10.1001/jama.2023.12914. PMID: 37824153. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37824153/
Pagano MB, Stanworth SJ, Dennis J, et al. Red Cell Transfusion in Acute Myocardial Infarction: AABB International Clinical Practice Guidelines. Ann Intern Med. 2025;178(10):1469-1477. doi:10.7326/ANNALS-25-00706. PMID: 40825204. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40825204/
National Institute for Health and Care Excellence. Blood transfusion. NICE guideline NG24. Published 2015; last updated February 26, 2026. Available from: https://www.nice.org.uk/guidance/ng24/
Rossaint R, Afshari A, Bouillon B, et al. The European guideline on management of major bleeding and coagulopathy following trauma: sixth edition. Crit Care. 2023;27(1):80. doi:10.1186/s13054-023-04327-7. PMID: 36859355. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9977110/