NEWBIE ICUTra cứu nhanh
Trang chủ›Thư viện›Thuốc
Thuốc · Thuốc tim mạch

Sodium nitroprussid trong cấp cứu tăng huyết áp

Sodium nitroprussid là thuốc giãn cả động mạch và tĩnh mạch tĩnh mạch cực nhanh, làm giảm tiền tải và hậu tải. Thuốc được chỉ định để hạ huyết áp tức thời, tạo hạ huyết áp có kiểm soát trong phẫu thuật và điều trị suy tim cấp chọn lọc [1].

THỜI GIAN ĐỌC
6phút
CẬP NHẬT
2026-08-14
PHẠM VI
Tham khảo lâm sàng
HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH6 phút đọc

Sodium nitroprussid trong cấp cứu tăng huyết áp

Định nghĩa và tổng quan

Sodium nitroprussid là thuốc giãn cả động mạch và tĩnh mạch tĩnh mạch cực nhanh, làm giảm tiền tải và hậu tải. Thuốc được chỉ định để hạ huyết áp tức thời, tạo hạ huyết áp có kiểm soát trong phẫu thuật và điều trị suy tim cấp chọn lọc [1]. Do có thể gây tụt huyết áp đột ngột và tạo cyanide/thiocyanate, thuốc chỉ dùng tại ICU/phòng mổ với bơm truyền và theo dõi huyết áp liên tục.

Nitroprussid không dành cho tăng huyết áp nặng không triệu chứng. Guideline 2025 định nghĩa cấp cứu tăng huyết áp là BP >180 và/hoặc >120 mmHg kèm tổn thương cơ quan đích cấp, yêu cầu nhập ICU và thuốc truyền phù hợp; không khuyến cáo hạ nhanh bằng thuốc IV ở người nội trú không có tổn thương cơ quan đích [2].

Bối cảnh sử dụng và yếu tố nguy cơ

Thuốc có thể được chọn trong cấp cứu tăng huyết áp cần giảm hậu tải mạnh, phù phổi cấp tăng huyết áp, suy tim cấp có sức cản hệ thống cao và hội chứng động mạch chủ cấp sau khi đã chẹn nhịp. Hiện có nhiều thuốc chuẩn độ được với hồ sơ độc tính thuận lợi hơn; lựa chọn nitroprussid phụ thuộc bệnh cảnh, chức năng gan–thận và kinh nghiệm ICU.

Nguy cơ độc cyanide cao ở liều cao, truyền kéo dài và suy gan; độc thiocyanate tăng ở suy thận. Thiếu máu, hạ thể tích, tăng áp lực nội sọ và thai kỳ làm tăng nguy cơ. Chống chỉ định dùng cùng sildenafil, tadalafil, vardenafil hoặc riociguat [1].

Sinh lý bệnh có ý nghĩa thực hành

Nitroprussid giải phóng nitric oxide, tăng cGMP và giãn cơ trơn mạch gần như tức thì. Huyết áp có thể thay đổi rất lớn chỉ với thay đổi nhỏ tốc độ truyền, giải thích yêu cầu bơm thể tích và đường động mạch.

Chuyển hóa tạo cyanide, sau đó được chuyển thành thiocyanate và thải qua thận. Trên 2 microgam/kg/phút, cyanide có thể được tạo nhanh hơn khả năng thải thông thường; ở 10 microgam/kg/phút, khả năng đệm cyanide có thể bị vượt trong dưới 1 giờ [1]. Toan lactic có thể xuất hiện muộn; nhu cầu tăng liều để duy trì cùng hiệu quả có thể là dấu sớm độc cyanide.

Chẩn đoán trước khi dùng

  1. Xác nhận BP bằng kỹ thuật đúng/lặp lại; tìm tổn thương cấp: bệnh não, xuất huyết não, thiếu máu cơ tim, phù phổi, AKI hoặc hội chứng động mạch chủ.
  2. Xác định mục tiêu và tốc độ hạ theo bệnh cảnh. Không áp một mục tiêu cho mọi cấp cứu.
  3. Khám thể tích, tưới máu, thần kinh; ECG, creatinine/eGFR, điện giải, men gan, khí máu/lactate, troponin và hình ảnh theo nghi ngờ.
  4. Hỏi PDE-5/riociguat và thai kỳ; rà soát tăng áp lực nội sọ, suy gan, suy thận/anuria.
  5. Đặt đường động mạch khi có thể trước hoặc ngay sau khởi truyền; bảo vệ thuốc khỏi ánh sáng theo sản phẩm.

Điều trị và sử dụng an toàn

Liều và chuẩn độ

Khởi đầu 0,3 microgam/kg/phút. Đánh giá BP ít nhất 5 phút trước mỗi lần chỉnh, tăng/giảm từng bước đến mục tiêu hoặc tối đa 10 microgam/kg/phút [1]. Dùng mức 10 microgam/kg/phút trong thời gian ngắn nhất có thể vì độc cyanide tăng nhanh.

Ở eGFR <30 mL/phút/1,73 m², nhãn giới hạn tốc độ trung bình dưới 3 microgam/kg/phút; ở người vô niệu, giới hạn trung bình 1 microgam/kg/phút [1]. Đây không phải thuốc “đặt tốc độ rồi để đó”: cần chuẩn độ liên tục theo BP và tưới máu.

Mục tiêu huyết áp

Trong cấp cứu tăng huyết áp không có bệnh cảnh bắt buộc đặc hiệu, guideline 2025 khuyến cáo giảm SBP không quá 25% trong giờ đầu, sau đó nếu ổn định xuống <160/100 mmHg trong 2–6 giờ và thận trọng tới 130–140 mmHg trong 24–48 giờ [2]. Trong bóc tách động mạch chủ, mục tiêu SBP <120 mmHg trong giờ đầu; ACC/AHA 2022 đề xuất HR 60–80/phút và SBP <120 mmHg hoặc thấp nhất vẫn duy trì tưới máu, với beta-blocker trước nitroprussid [2,3].

Theo dõi độc tính

Theo dõi BP xâm lấn, ECG, tri giác, nước tiểu, lactate/khí máu, chức năng gan–thận và liều tích lũy. Nhãn khuyến cáo theo dõi thiocyanate khi liều tích lũy vượt 7 mg/kg/ngày dù chức năng thận bình thường [1]. Nếu nghi cyanide: ngừng thuốc, hồi sức và điều trị giải độc theo protocol/độc chất. Lọc máu có thể loại thiocyanate nặng nhưng không phải biện pháp chính cho cyanide.

Theo dõi và tiên lượng

Hiệu quả hạ áp xuất hiện trong phút và mất nhanh sau ngừng. Tiên lượng phụ thuộc nhận diện đúng tổn thương cơ quan đích và tránh hạ quá mức. Ghi tốc độ theo thời gian, BP, lactate, eGFR, tổng liều và lý do mọi lần tăng liều. Chuyển sang thuốc an toàn hơn/đường uống ngay khi tình trạng ổn định.

Khi nào cần chuyển chuyên khoa hoặc nhập viện

Mọi người bệnh dùng nitroprussid phải ở ICU/phòng mổ. Hội chẩn tim mạch, thận, thần kinh hoặc ngoại tim mạch theo cơ quan tổn thương; gọi độc chất ngay khi nghi cyanide/thiocyanate. Thai kỳ nên ưu tiên thuốc khác và hội chẩn sản–hồi sức vì nguy cơ cyanide cho thai [1,2].

Các điểm thực hành quan trọng

  1. Nitroprussid chỉ dùng cho tình huống cần hạ áp nhanh có theo dõi ICU, không dùng cho tăng BP không tổn thương cơ quan.
  2. Khởi 0,3 microgam/kg/phút; chuẩn độ mỗi ít nhất 5 phút; tối đa 10 microgam/kg/phút trong thời gian ngắn nhất.
  3. Luôn dùng bơm truyền và theo dõi huyết áp liên tục, ưu tiên đường động mạch.
  4. Trong bóc tách động mạch chủ, phải chẹn beta trước giãn mạch.
  5. Trên 2 microgam/kg/phút tăng nguy cơ cyanide; 10 microgam/kg/phút có thể vượt khả năng đệm trong dưới 1 giờ.
  6. Suy gan tăng độc cyanide; suy thận tăng độc thiocyanate.
  7. eGFR <30: tốc độ trung bình <3 microgam/kg/phút; vô niệu: 1 microgam/kg/phút.
  8. Lactate tăng, toan máu hoặc nhu cầu tăng liều là cảnh báo độc cyanide.
  9. Tránh cùng PDE-5/riociguat và trong thai kỳ nếu có lựa chọn an toàn hơn.

Tài liệu tham khảo

  1. U.S. National Library of Medicine. Sodium nitroprusside in 0.9% sodium chloride injection: prescribing information. DailyMed; updated 2022 Dec 31. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=72a9b7df-3a2f-4c16-93a9-b645bc0e8143
  2. Jones DW, Ferdinand KC, Taler SJ, et al. 2025 AHA/ACC multisociety guideline for the prevention, detection, evaluation, and management of high blood pressure in adults. Circulation. 2025;152(11):e114-e218. doi:10.1161/CIR.0000000000001356. PMID: 40811497. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40811497/
  3. Isselbacher EM, Preventza O, Black JH 3rd, et al. 2022 ACC/AHA Guideline for the diagnosis and management of aortic disease. Circulation. 2022;146(24):e334-e482. doi:10.1161/CIR.0000000000001106. PMID: 36322642. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36322642/