NEWBIE ICUTra cứu nhanh
Trang chủ›Thư viện›Huyết động
Huyết động · Hỗ trợ tuần hoàn

ECMO tĩnh mạch–động mạch trong suy tuần hoàn cấp

ECMO tĩnh mạch–động mạch (venoarterial extracorporeal membrane oxygenation, VA-ECMO) dẫn máu từ hệ tĩnh mạch qua bơm và màng trao đổi khí rồi trả về động mạch. Hệ thống cung cấp đồng thời hỗ trợ tuần hoàn hai thất và trao đổi khí , khác với

THỜI GIAN ĐỌC
8phút
CẬP NHẬT
2026-08-14
PHẠM VI
Tham khảo lâm sàng
HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH8 phút đọc

ECMO tĩnh mạch–động mạch trong suy tuần hoàn cấp

Định nghĩa và tổng quan

ECMO tĩnh mạch–động mạch (venoarterial extracorporeal membrane oxygenation, VA-ECMO) dẫn máu từ hệ tĩnh mạch qua bơm và màng trao đổi khí rồi trả về động mạch. Hệ thống cung cấp đồng thời hỗ trợ tuần hoàn hai thất và trao đổi khí, khác với VV-ECMO chỉ hỗ trợ hô hấp.

VA-ECMO là biện pháp cứu vãn/cầu nối tại trung tâm chuyên sâu, dành cho suy tuần hoàn rất nặng nhưng còn khả năng hồi phục hoặc có điều trị đích. Nó không điều trị nguyên nhân và có thể làm tăng hậu tải thất trái, chảy máu, huyết khối, thiếu máu chi và tổn thương thần kinh [1].

Sinh lý bệnh có ý nghĩa thực hành

Máu được rút khỏi nhĩ phải làm giảm tiền tải tim phải; dòng trả vào hệ động mạch duy trì tưới máu và oxy hóa. Với cannula động mạch đùi, dòng ECMO đi ngược động mạch chủ và có thể:

  • tăng hậu tải LV, làm van động mạch chủ ít mở;
  • gây ứ máu LV, phù phổi và huyết khối buồng tim;
  • tạo vùng trộn giữa máu do tim bơm và máu ECMO. Nếu phổi oxy hóa kém nhưng tim hồi phục, phần trên cơ thể có thể nhận máu thiếu oxy trong khi SpO₂ chân vẫn tốt (differential hypoxemia/Harlequin syndrome).

Do đó, VA-ECMO đôi khi cần chiến lược giảm tải LV bằng điều chỉnh huyết động, IABP, bơm vi trục, dẫn lưu hoặc cấu hình khác; lựa chọn tùy cơ chế và trung tâm.

Chỉ định thực hành

ELSO gợi ý VA-ECMO cho suy tuần hoàn đe dọa tính mạng, kháng trị với điều trị tối ưu, khi nguyên nhân có thể hồi phục hoặc có cầu nối hợp lý [1]. Tình huống thường được hội chẩn:

  • sốc tim tiến triển do nhồi máu cơ tim, viêm cơ tim, ngộ độc thuốc tim, loạn nhịp hoặc suy tim cấp;
  • sốc sau phẫu thuật tim không cai được tuần hoàn ngoài cơ thể;
  • thuyên tắc phổi nguy cơ cao hoặc suy RV/hai thất nặng được chọn lọc;
  • ngừng tuần hoàn kháng trị trong chương trình ECPR có tiêu chuẩn, hệ thống và thời gian đáp ứng phù hợp;
  • cầu nối đến hồi phục, quyết định, LVAD bền vững, ghép tim hoặc can thiệp xác định.

Không nên triển khai chỉ vì huyết áp thấp nếu nguyên nhân dễ xử trí bằng phương pháp ít xâm lấn hơn hoặc không có mục tiêu cầu nối.

Chống chỉ định và yếu tố dự báo ít lợi ích

Phần lớn là chống chỉ định tương đối, cần shock/ECMO team cân nhắc:

  • tổn thương não không hồi phục hoặc hồi sức không còn phù hợp mục tiêu người bệnh;
  • bệnh tim không hồi phục nhưng không đủ điều kiện LVAD/ghép tim và không có cầu nối khác;
  • suy đa cơ quan không hồi phục, ung thư/bệnh nền giai đoạn cuối;
  • chảy máu không kiểm soát hoặc chống đông không thể thực hiện, dù một số tình huống đặc biệt có chiến lược cá thể hóa;
  • bóc tách động mạch chủ hoặc hở van động mạch chủ nặng đối với cấu hình ngoại vi thông thường;
  • bệnh mạch ngoại vi/giải phẫu không cho phép đường vào an toàn;
  • sốc quá kéo dài với tổn thương cơ quan nặng và không còn khả năng đảo ngược.

Tuổi đơn độc không phải quyết định; cần đánh giá frailty, bệnh nền, thời gian sốc, thần kinh và “đường ra” [1,2].

Bằng chứng và điểm cần hiểu đúng

ECLS-SHOCK phân ngẫu nhiên 417 người bệnh AMI-CS dự kiến tái thông sớm. VA-ECLS thường quy sớm không giảm tử vong 30 ngày (47,8% so với 49,0%; RR 0,98) và làm tăng chảy máu cùng biến chứng mạch ngoại vi [3]. Hướng dẫn ACS 2025 vì vậy không khuyến cáo VA-ECMO thường quy cho mọi AMI-CS [2].

Kết quả này không đồng nghĩa VA-ECMO không bao giờ có chỉ định: thử nghiệm đánh giá chiến lược không chọn lọc ở một quần thể cụ thể. Vai trò cứu vãn trong viêm cơ tim tối cấp, sau mổ tim, PE hoặc sốc kháng trị có cầu nối vẫn chủ yếu dựa trên sinh lý, dữ liệu quan sát và đồng thuận chuyên gia [1,4].

Đánh giá trước cannulation

Nếu tình trạng cho phép, đồng thời thực hiện:

  1. Xác định nguyên nhân, kiểu sốc và mức SCAI; kích hoạt ECMO/shock team.
  2. Siêu âm LV/RV, van, dịch màng tim, bệnh động mạch chủ và huyết khối.
  3. Đánh giá thần kinh, thời gian low-flow/no-flow nếu ngừng tim, bệnh nền và khả năng hồi phục.
  4. CBC, nhóm máu, đông máu, khí máu/lactate, gan–thận; cấy và đánh giá nhiễm trùng khi phù hợp.
  5. Đánh giá mạch/đường vào và kế hoạch tưới máu chi xa.
  6. Thống nhất mục tiêu cầu nối, tiêu chí thất bại/cai máy và phương án nếu tim không hồi phục.

Không trì hoãn tái tưới máu, tiêu sợi huyết/phẫu thuật PE, xử trí tamponade hoặc giải áp tràn khí để hoàn tất bộ xét nghiệm.

Theo dõi thường quy

  • Huyết áp động mạch, nhịp, MAP, tưới máu, lactate, nước tiểu, gan–thận và nhiệt độ.
  • Lưu lượng/vòng quay, áp lực hệ thống, độ bão hòa trước–sau màng, khí máu và dấu cục máu trong circuit.
  • SpO₂ và khí máu tay phải trong VA-ECMO ngoại vi để phát hiện differential hypoxemia.
  • Siêu âm nối tiếp: mở van động mạch chủ, kích thước LV, spontaneous echo contrast/huyết khối, RV, dịch màng tim và vị trí cannula.
  • Khám chi đặt cannula, Doppler/NIRS theo quy trình; vị trí cannula và tưới máu chi xa.
  • Hb, tiểu cầu, fibrinogen, xét nghiệm chống đông, LDH/plasma-free Hb và bilirubin theo quy trình trung tâm.

Điều trị phối hợp, cai máy và tiên lượng

Điều trị nguyên nhân phải diễn ra song song: PCI/phẫu thuật, kiểm soát nhịp, điều trị viêm cơ tim/ngộ độc, embolectomy hoặc kiểm soát nhiễm trùng. Chống đông và truyền máu được cá thể hóa theo chảy máu, huyết khối, xét nghiệm và guideline ELSO; không có một mục tiêu xét nghiệm duy nhất phù hợp mọi bệnh nhân [5].

Đánh giá hằng ngày khả năng hồi phục và biến chứng. Thử giảm hỗ trợ khi nguyên nhân được kiểm soát, tưới máu ổn, nhu cầu thuốc thấp, phổi/trao đổi khí đủ và siêu âm cho thấy tim duy trì được huyết động ở lưu lượng thấp hơn. Nếu không hồi phục, quyết định sớm về LVAD, ghép tim, thay đổi cấu hình hoặc mục tiêu chăm sóc.

Khi nào cần chuyển chuyên khoa hoặc ICU

VA-ECMO chỉ được khởi động/quản lý tại ICU có chương trình ECMO hoặc với đội ECMO lưu động có quy trình chuyển rõ ràng. Liên hệ trung tâm sớm ở sốc SCAI D/E, trước khi xuất hiện suy đa cơ quan không hồi phục. Vận chuyển người bệnh đang ECMO cần đội chuyên trách và dự phòng sự cố circuit/cannula.

Các điểm thực hành quan trọng

  1. VA-ECMO hỗ trợ tuần hoàn hai thất và trao đổi khí; VV-ECMO không hỗ trợ tuần hoàn.
  2. Chỉ cân nhắc khi có nguyên nhân hồi phục hoặc chiến lược cầu nối rõ.
  3. VA-ECMO có thể tăng hậu tải và gây giãn/ứ máu LV.
  4. Đo SpO₂/khí máu tay phải để tìm differential hypoxemia ở cấu hình ngoại vi.
  5. ECLS-SHOCK không ủng hộ VA-ECMO thường quy không chọn lọc trong AMI-CS [3].
  6. Khám chi, chảy máu, thần kinh, tan máu và circuit phải lặp lại liên tục.
  7. Chống đông phải cá thể hóa, cân bằng cả chảy máu lẫn huyết khối [5].
  8. Điều trị nguyên nhân và lập kế hoạch cai/điều trị đích bắt đầu ngay ngày đầu.
  9. Chuyển trung tâm ECMO sớm, không chờ sốc kháng trị sâu và suy đa cơ quan.

Tài liệu tham khảo

  1. Lorusso R, Shekar K, MacLaren G, et al. ELSO interim guidelines for venoarterial extracorporeal membrane oxygenation in adult cardiac patients. ASAIO J. 2021;67(8):827-844. doi:10.1097/MAT.0000000000001510. PMID: 34339398. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34339398/
  2. Rao SV, O'Donoghue ML, Ruel M, et al. 2025 ACC/AHA/ACEP/NAEMSP/SCAI guideline for the management of patients with acute coronary syndromes. J Am Coll Cardiol. 2025;85(22):2135-2237. doi:10.1016/j.jacc.2024.11.009. PMID: 40013746. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40013746/
  3. Thiele H, Zeymer U, Akin I, et al; ECLS-SHOCK Investigators. Extracorporeal life support in infarct-related cardiogenic shock. N Engl J Med. 2023;389(14):1286-1297. doi:10.1056/NEJMoa2307227. PMID: 37634145. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37634145/
  4. Sinha SS, Morrow DA, Kapur NK, Kataria R, Roswell RO. 2025 concise clinical guidance: an ACC expert consensus statement on the evaluation and management of cardiogenic shock. J Am Coll Cardiol. 2025;85(16):1618-1641. doi:10.1016/j.jacc.2025.02.018. PMID: 40100174. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40100174/
  5. McMichael ABV, Ryerson LM, Ratano D, Fan E, Faraoni D, Annich GM. 2021 ELSO adult and pediatric anticoagulation guidelines. ASAIO J. 2022;68(3):303-310. doi:10.1097/MAT.0000000000001652. PMID: 35080509. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35080509/