HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH7 phút đọc

Bóng đối xung động mạch chủ trong hỗ trợ tuần hoàn

Định nghĩa và tổng quan

Bóng đối xung động mạch chủ (intra-aortic balloon pump, IABP) là catheter có bóng đặt trong động mạch chủ xuống. Bóng bơm ở thì tâm trương để tăng áp lực tâm trương và xẹp ngay trước tâm thu để giảm hậu tải thất trái. IABP tạo hỗ trợ huyết động mức độ vừa, phụ thuộc tim còn co bóp và nhịp tim đủ để đồng bộ.

IABP không thay thế tái tưới máu mạch vành, phẫu thuật sửa biến chứng cơ học hoặc điều trị nguyên nhân sốc. Hướng dẫn ACS 2025 không khuyến cáo dùng IABP thường quy ở nhồi máu cơ tim cấp kèm sốc tim khi không có biến chứng cơ học, do không chứng minh lợi ích sống còn [1]. Thiết bị vẫn có vai trò chọn lọc như cầu nối đến can thiệp/phẫu thuật hoặc hỗ trợ thất trái trong một số kiểu hình phù hợp.

Sinh lý bệnh có ý nghĩa thực hành

Bơm bóng đúng thời điểm có thể:

tăng áp lực tưới máu vành trong tâm trương;
giảm áp lực động mạch chủ lúc bắt đầu tống máu, giảm công và nhu cầu oxy cơ tim;
giảm nhẹ áp lực đổ đầy thất trái và cải thiện cung lượng ở người bệnh còn chức năng co bóp.

Hiệu quả giảm khi nhịp quá nhanh, loạn nhịp, tín hiệu ECG/áp lực kém, thất trái gần như không co bóp hoặc sốc chủ yếu do thất phải. Bơm bóng trong hở van động mạch chủ làm tăng dòng phụt ngược và có thể làm xấu thất trái.

Chỉ định thực hành và bằng chứng

Các tình huống có thể cân nhắc tại trung tâm có kinh nghiệm:

biến chứng cơ học sau nhồi máu cơ tim như thủng vách liên thất hoặc hở hai lá cấp do đứt cơ nhú, như cầu nối ngắn đến phẫu thuật;
sốc ưu thế thất trái, còn nhịp và co bóp, cần hỗ trợ tạm thời trong khi xử trí nguyên nhân;
thiếu máu cơ tim dai dẳng hoặc thủ thuật/phẫu thuật tim nguy cơ cao ở người bệnh chọn lọc;
cầu nối đến quyết định, hồi phục, LVAD bền vững hoặc ghép tim trong chiến lược của shock team.

IABP-SHOCK II phân ngẫu nhiên 600 người bệnh nhồi máu cơ tim kèm sốc được tái thông sớm và không thấy IABP giảm tử vong 30 ngày [2]. Theo dõi trung vị 6,2 năm cũng không thấy khác biệt tử vong (66,3% so với 67,0%) [3]. Vì vậy, không suy rộng chỉ định chọn lọc thành sử dụng thường quy cho mọi AMI-CS.

Chống chỉ định và yếu tố nguy cơ

Chống chỉ định quan trọng:

bóc tách động mạch chủ;
hở van động mạch chủ vừa–nặng;
bệnh động mạch chủ hoặc động mạch ngoại vi nặng khiến đường vào không an toàn;
không có chiến lược điều trị tiếp theo ở tình trạng tim và suy đa cơ quan không thể hồi phục.

Cần cân nhắc kỹ: chảy máu đang hoạt động/rối loạn đông máu, nhiễm trùng không kiểm soát, phình động mạch chủ, giảm tiểu cầu, bệnh mạch ngoại vi, loạn nhịp làm mất đồng bộ và nguy cơ tổn thương thần kinh không hồi phục [4]. Chống đông không áp dụng máy móc cho mọi bệnh nhân; quyết định theo chỉ định khác, kiểu hỗ trợ, chảy máu và quy trình trung tâm.

Theo dõi lâm sàng và kỹ thuật

Trước và sau đặt, đánh giá:

ECG, huyết áp động mạch, tưới máu, lactate, nước tiểu và nhu cầu vận mạch/inotrope;
siêu âm tim: LV/RV, hở van động mạch chủ, biến chứng cơ học và áp lực đổ đầy;
mạch, nhiệt độ, màu sắc, CRT, cảm giác và vận động hai chi dưới;
vị trí bóng trên hình ảnh theo quy trình; đầu bóng không được che nhánh động mạch chủ quan trọng;
thời điểm bơm/xẹp trên sóng ECG và áp lực động mạch.

Sai thời điểm	Dấu gợi ý	Hậu quả có thể gặp
Bơm quá sớm	Bóng bơm trước khi van động mạch chủ đóng	Tăng hậu tải, cản tống máu
Bơm quá muộn	Tăng áp tâm trương kém	Giảm lợi ích tưới máu vành
Xẹp quá sớm	Mất phần tăng áp tâm trương	Hỗ trợ vành kém
Xẹp quá muộn	Hậu tải lúc tống máu tăng	Tăng công và nhu cầu oxy cơ tim

Xử trí và đánh giá đáp ứng

IABP phải nằm trong gói điều trị nguyên nhân: tái thông mạch vành, sửa biến chứng cơ học, kiểm soát nhịp, tối ưu oxy hóa–thông khí, điều chỉnh tiền tải có mục tiêu và dùng vận mạch/inotrope liều thấp nhất cần thiết.

Đáp ứng thuận lợi gồm MAP/tưới máu cải thiện, lactate giảm, nước tiểu tăng, giảm nhu cầu thuốc và giảm sung huyết. Nếu tưới máu vẫn xấu, lactate tăng hoặc nhu cầu thuốc tăng, phải kiểm tra đồng bộ/vị trí, đánh giá lại kiểu sốc và kích hoạt shock team để cân nhắc nâng cấp hỗ trợ [5]. Không kéo dài IABP chỉ vì huyết áp “đẹp” khi cơ quan tiếp tục xấu.

Giảm hỗ trợ và rút máy khi nguyên nhân đã kiểm soát, huyết động ổn với ít thuốc và tưới máu duy trì trong quá trình thử giảm. Rút tại môi trường có khả năng kiểm soát chảy máu và biến chứng mạch.

Khi nào cần chuyển chuyên khoa hoặc ICU

Mọi người bệnh có IABP cần ICU tim mạch/hồi sức, theo dõi động mạch liên tục và đội ngũ thành thạo thiết bị. Chuyển sớm đến trung tâm shock/MCS nếu sốc tiến triển, có biến chứng cơ học, cần hỗ trợ dài hạn/ghép tim hoặc cơ sở hiện tại không xử trí được biến chứng mạch và thiết bị.

Các điểm thực hành quan trọng

IABP bơm ở tâm trương và xẹp trước tâm thu; sai thời điểm có thể gây hại.
Thiết bị hỗ trợ mức độ vừa và cần tim còn co bóp.
Không dùng IABP thường quy cho AMI-CS không có biến chứng cơ học [1-3].
Vai trò còn lại chủ yếu là hỗ trợ chọn lọc và cầu nối đến điều trị xác định.
Bóc tách động mạch chủ và hở van động mạch chủ đáng kể là chống chỉ định quan trọng.
Khám tưới máu chi và vị trí chọc lặp lại; thiếu máu chi là cấp cứu.
Luôn theo dõi tưới máu cơ quan, không chỉ huyết áp tăng cường.
Không đáp ứng sớm cần kiểm tra máy và đánh giá nâng cấp hỗ trợ, không chỉ tăng thuốc.

Tài liệu tham khảo

Rao SV, O'Donoghue ML, Ruel M, et al. 2025 ACC/AHA/ACEP/NAEMSP/SCAI guideline for the management of patients with acute coronary syndromes. J Am Coll Cardiol. 2025;85(22):2135-2237. doi:10.1016/j.jacc.2024.11.009. PMID: 40013746. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40013746/
Thiele H, Zeymer U, Neumann FJ, et al; IABP-SHOCK II Trial Investigators. Intraaortic balloon support for myocardial infarction with cardiogenic shock. N Engl J Med. 2012;367(14):1287-1296. doi:10.1056/NEJMoa1208410. PMID: 22920912. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22920912/
Thiele H, Zeymer U, Thelemann N, et al; IABP-SHOCK II Investigators. Intraaortic balloon pump in cardiogenic shock complicating acute myocardial infarction: long-term 6-year outcome of the randomized IABP-SHOCK II trial. Circulation. 2019;139(3):395-403. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.118.038201. PMID: 30586721. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30586721/
Isath A, Naami E, Fried JA, et al. Intra-aortic balloon pump: uncovering myths and misconceptions. Curr Probl Cardiol. 2023;48(10):101806. doi:10.1016/j.cpcardiol.2023.101806. PMID: 37209795. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37209795/
Sinha SS, Morrow DA, Kapur NK, Kataria R, Roswell RO. 2025 concise clinical guidance: an ACC expert consensus statement on the evaluation and management of cardiogenic shock. J Am Coll Cardiol. 2025;85(16):1618-1641. doi:10.1016/j.jacc.2025.02.018. PMID: 40100174. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40100174/