NEWBIE ICUTra cứu nhanh
Trang chủ›Thư viện›Bệnh lý
Bệnh lý · Ngộ độc

Ngộ độc thuốc an thần

Ngộ độc thuốc an thần bao gồm benzodiazepine, thuốc Z, barbiturate và nhiều thuốc ức chế thần kinh trung ương khác. Benzodiazepine đơn độc thường gây ngủ gà với huyết động tương đối ổn; hôn mê sâu, suy hô hấp hoặc sốc phải nghĩ đồng nhiễm o

THỜI GIAN ĐỌC
4phút
CẬP NHẬT
2026-08-11
PHẠM VI
Tham khảo lâm sàng
HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH4 phút đọc

Ngộ độc thuốc an thần

Định nghĩa và tổng quan

Ngộ độc thuốc an thần bao gồm benzodiazepine, thuốc Z, barbiturate và nhiều thuốc ức chế thần kinh trung ương khác. Benzodiazepine đơn độc thường gây ngủ gà với huyết động tương đối ổn; hôn mê sâu, suy hô hấp hoặc sốc phải nghĩ đồng nhiễm opioid, ethanol, thuốc chống trầm cảm hoặc bệnh khác.

Dịch tễ, nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguy cơ nặng tăng khi phối hợp nhiều chất ức chế hô hấp, tuổi cao, bệnh phổi, suy gan/thận hoặc dùng chế phẩm tác dụng dài. Barbiturate, đặc biệt phenobarbital, có thể gây hôn mê kéo dài, tụt huyết áp và tử vong hơn benzodiazepine.

Sinh lý bệnh

Benzodiazepine tăng tác dụng GABA-A bằng tăng tần suất mở kênh chloride; barbiturate kéo dài thời gian mở và ở liều cao có thể trực tiếp hoạt hóa kênh. Kết quả là giảm thức tỉnh, phản xạ bảo vệ đường thở, thông khí và trương lực mạch.

Biểu hiện lâm sàng và red flags

Ngủ gà, nói khó, thất điều, rung giật nhãn cầu và giảm phản xạ thường gặp. Đồng tử thường không co nhỏ rõ như opioid. Barbiturate nặng có thể gây hạ thân nhiệt, tụt huyết áp, giảm nhu động và bóng nước da.

Red flags: giảm thông khí/apnea; mất phản xạ đường thở; SpO₂ giảm; sốc; loạn nhịp/QRS rộng; co giật; hạ thân nhiệt; chấn thương đầu; hoặc hôn mê không tương xứng với tiền sử.

Chẩn đoán

Chẩn đoán chủ yếu lâm sàng. Đánh giá ABC, glucose mao mạch, nhiệt độ, ECG, khí máu và xét nghiệm theo đồng nhiễm. Test nước tiểu benzodiazepine có thể âm tính với một số thuốc và dương tính kéo dài, nên không xác nhận mức độ độc. Chụp não/tìm nhiễm trùng khi diễn biến không điển hình.

Phân biệt opioid, hạ đường huyết, đột quỵ, hậu co giật, CO, rối loạn chuyển hóa và ngộ độc clonidine. Đáp ứng với thuốc giải độc không thay thế đánh giá toàn diện.

Điều trị

  1. Hỗ trợ là chính: bảo vệ đường thở, oxy và thông khí; dịch tinh thể và vận mạch nếu sốc. Tránh gây nôn. Than hoạt chỉ cân nhắc rất sớm khi đường thở được bảo vệ và lợi ích vượt nguy cơ hít sặc.
  2. Naloxone: dùng khi có giảm thông khí và khả năng đồng nhiễm opioid; mục tiêu là phục hồi thông khí.
  3. Flumazenil: không dùng thường quy trong quá liều không rõ. Có thể cân nhắc ở người không lệ thuộc benzodiazepine, ngộ độc đơn thuần đã biết hoặc an thần thủ thuật. Tránh khi dùng benzodiazepine mạn, tiền sử co giật, QRS rộng hoặc đồng nhiễm thuốc gây co giật như TCA; phân tích gộp ghi nhận tăng biến cố bất lợi, gồm co giật và loạn nhịp [1,2].
  4. Phenobarbital: cân nhắc than hoạt đa liều ở ca nặng có đường thở bảo vệ. EXTRIP khuyến nghị lọc máu ngoài cơ thể trong ngộ độc barbiturate tác dụng dài nặng với hôn mê kéo dài, sốc, độc tính tồn tại/tăng dù hỗ trợ, hoặc suy hô hấp cần thở máy; thẩm tách máu ngắt quãng là lựa chọn ưu tiên [3].

Theo dõi và tiên lượng

Theo dõi tri giác, nhịp thở, SpO₂, ECG, huyết áp và nhiệt độ cho đến khi tỉnh và đi lại an toàn. Flumazenil có thời gian tác dụng ngắn hơn nhiều benzodiazepine nên có thể tái an thần. Hôn mê kéo dài hoặc sốc cần theo dõi ICU, phòng hít sặc, loét tỳ đè và tiêu cơ vân.

Khi nào cần chuyển chuyên khoa hoặc nhập viện

Nhập viện khi giảm hô hấp, cần thuốc giải độc lặp lại, barbiturate tác dụng dài, đồng nhiễm, dấu sinh tồn bất thường hoặc nguy cơ tự sát. ICU khi đặt nội khí quản, sốc, hạ thân nhiệt nặng hoặc hôn mê sâu. Liên hệ trung tâm chống độc trước flumazenil hoặc lọc máu.

Các điểm thực hành quan trọng

  • Hỗ trợ đường thở và thông khí quan trọng hơn thuốc giải độc.
  • Hôn mê sâu trong “ngộ độc benzodiazepine” phải tìm đồng nhiễm.
  • Không dựa vào test nước tiểu để đánh giá mức độ.
  • Flumazenil chỉ dành cho ca chọn lọc, không dùng kinh nghiệm ở quá liều không rõ.
  • QRS rộng, lệ thuộc benzodiazepine hoặc nguy cơ co giật là dấu tránh flumazenil.
  • Phenobarbital nặng có thể cần than hoạt đa liều và thẩm tách máu.
  • Luôn đánh giá chấn thương và ý định tự sát.

Tài liệu tham khảo

  1. Lavonas EJ, Akpunonu PD, Arens AM, et al. 2023 American Heart Association Focused Update on the Management of Patients With Cardiac Arrest or Life-Threatening Toxicity Due to Poisoning. Circulation. 2023;148(16):e149-e184. doi:10.1161/CIR.0000000000001161. PMID:37721023. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001161
  2. Penninga EI, Graudal N, Ladekarl MB, Jürgens G. Adverse Events Associated with Flumazenil Treatment for the Management of Suspected Benzodiazepine Intoxication: A Systematic Review with Meta-Analyses of Randomised Trials. Basic Clin Pharmacol Toxicol. 2016;118(1):37-44. doi:10.1111/bcpt.12434. PMID:26096314. https://doi.org/10.1111/bcpt.12434
  3. Mactier R, Laliberté M, Mardini J, et al. Extracorporeal treatment for barbiturate poisoning: recommendations from the EXTRIP Workgroup. Am J Kidney Dis. 2014;64(3):347-358. doi:10.1053/j.ajkd.2014.04.031. PMID:24998037. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2014.04.031