NEWBIE ICUTra cứu nhanh
Trang chủ›Thư viện›Bệnh lý
Bệnh lý · Thần kinh

Đột quỵ thiếu máu não cấp: nhận diện và tái tưới máu

Đột quỵ thiếu máu não là thiếu hụt thần kinh cấp do nhồi máu não, tủy hoặc võng mạc. “Thời gian là não”: mọi trường hợp khởi phát đột ngột cần kích hoạt quy trình đột quỵ, xác định thời điểm cuối cùng còn bình thường và đánh giá tái tưới má

THỜI GIAN ĐỌC
4phút
CẬP NHẬT
2026-08-10
PHẠM VI
Tham khảo lâm sàng
HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH4 phút đọc

Đột quỵ thiếu máu não cấp: nhận diện và tái tưới máu

Định nghĩa và tổng quan

Đột quỵ thiếu máu não là thiếu hụt thần kinh cấp do nhồi máu não, tủy hoặc võng mạc. “Thời gian là não”: mọi trường hợp khởi phát đột ngột cần kích hoạt quy trình đột quỵ, xác định thời điểm cuối cùng còn bình thường và đánh giá tái tưới máu song song với ổn định ABC [1].

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Cơ chế chính gồm huyết khối xơ vữa động mạch lớn, thuyên tắc từ tim, bệnh mạch nhỏ và nguyên nhân khác như bóc tách. Tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, hút thuốc, rối loạn lipid, bệnh mạch vành và TIA/đột quỵ trước đó là nguy cơ quan trọng.

Sinh lý bệnh

Tắc động mạch tạo lõi nhồi máu không hồi phục và vùng tranh tối tranh sáng còn cứu được. Tái thông càng sớm càng tốt; hình ảnh tưới máu hoặc MRI có thể chọn người bệnh cửa sổ muộn nhưng không được làm chậm điều trị trong cửa sổ chuẩn.

Biểu hiện lâm sàng và red flags

Yếu/tê một bên, méo miệng, nói khó, mất ngôn ngữ, bán manh, thất điều hoặc nhìn đôi khởi phát đột ngột. Đột quỵ tuần hoàn sau có thể chủ yếu chóng mặt cấp kèm thất điều, song thị, rối loạn nuốt hoặc giảm ý thức. Red flags: tắc mạch lớn, GCS giảm, suy hô hấp, đau đầu/sốt/co giật gợi ý chẩn đoán khác, hoặc triệu chứng dao động do tắc nền.

Chẩn đoán

  1. Đánh giá NIHSS nhưng không để điểm thấp loại trừ thiếu hụt gây tàn phế.
  2. Đường huyết ngay; CBC, tiểu cầu, PT/INR, aPTT, điện giải–thận, ECG/troponin theo bối cảnh. Không trì hoãn tiêu sợi huyết để chờ xét nghiệm nếu không nghi rối loạn đông máu.
  3. CT não không cản quang khẩn để loại xuất huyết. CTA đầu–cổ sớm nếu nghi tắc mạch lớn; CT perfusion hoặc MRI DWI–FLAIR chọn ca cửa sổ muộn/không rõ khởi phát [1].
  4. Loại trừ hạ đường huyết, co giật liệt Todd, migraine, rối loạn chức năng, u/áp-xe và bệnh tiền đình ngoại biên.

Điều trị

Tái tưới máu

  • Người trưởng thành đủ điều kiện trong 4,5 giờ: alteplase 0,9 mg/kg (tối đa 90 mg; 10% bolus, phần còn lại trong 60 phút) hoặc tenecteplase 0,25 mg/kg bolus (tối đa 25 mg) theo quy trình đột quỵ. Guideline 2026 mở rộng vai trò tenecteplase và lựa chọn bằng hình ảnh ở một số ca 4,5–9 giờ/không rõ thời điểm [1].
  • Hạ HA xuống <185/110 mmHg trước tiêu sợi huyết và giữ <180/105 mmHg trong 24 giờ sau. Không hạ tích cực nếu không tái tưới máu trừ khi HA ≥220/120 mmHg hoặc có chỉ định khác [1].
  • Lấy huyết khối cơ học cho tắc mạch lớn đủ điều kiện, chuẩn trong cửa sổ sớm và đến 24 giờ ở người được chọn bằng lâm sàng–hình ảnh; không trì hoãn tiêu sợi huyết để chờ can thiệp [1].

Chăm sóc hỗ trợ và dự phòng sớm

Không cho aspirin trong 24 giờ sau tiêu sợi huyết; nếu không tiêu sợi huyết và đã loại xuất huyết, dùng aspirin sớm theo quy trình. Sàng lọc nuốt trước ăn/uống, kiểm soát sốt và tránh hạ đường huyết; không theo đuổi glucose 80–130 mg/dL vì tăng hạ đường huyết mà không cải thiện kết cục [1]. Khởi phục hồi chức năng và tìm nguyên nhân (monitor rung nhĩ, hình ảnh mạch, siêu âm tim có chọn lọc).

Theo dõi và tiên lượng

Theo dõi thần kinh và HA sát trong 24 giờ; đau đầu, nôn, tăng HA hoặc xấu thần kinh sau tái tưới máu cần CT ngay để loại xuất huyết. Biến chứng gồm phù não, sặc, DVT, nhiễm trùng và trầm cảm. Mọi nghi ngờ đột quỵ cấp cần nhập đơn vị đột quỵ; chuyển thẳng trung tâm có can thiệp khi nghi tắc mạch lớn nếu hệ thống địa phương cho phép.

Khi nào cần chuyển chuyên khoa hoặc nhập viện

Mọi nghi ngờ đột quỵ cấp cần nhập đơn vị đột quỵ; chuyển khẩn trung tâm có can thiệp khi nghi tắc mạch lớn, tắc động mạch nền, phù não ác tính hoặc cơ sở hiện tại không có tái tưới máu.

Các điểm thực hành quan trọng

  1. Ghi chính xác thời điểm cuối cùng còn bình thường.
  2. Đo đường huyết nhưng không trì hoãn CT và tái tưới máu.
  3. NIHSS thấp không loại trừ triệu chứng gây tàn phế.
  4. Tiêu sợi huyết chuẩn trong 4,5 giờ; một số ca muộn được chọn bằng hình ảnh.
  5. Tắc mạch lớn cần CTA và đánh giá lấy huyết khối ngay.
  6. Không dùng aspirin trong 24 giờ sau tiêu sợi huyết.
  7. Sàng lọc nuốt trước ăn uống.

Tài liệu tham khảo

  1. Prabhakaran S, Gonzalez NR, Zachrison KS, et al. 2026 Guideline for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. Published online January 26, 2026. doi:10.1161/STR.0000000000000513. PMID: 41582814. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41582814/