NEWBIE ICUTra cứu nhanh
Trang chủ›Thư viện›Bệnh lý
Bệnh lý · Chấn thương

Chấn thương sọ não

Chấn thương sọ não (traumatic brain injury, TBI) là rối loạn chức năng hoặc tổn thương não do ngoại lực. Sau hồi sức ban đầu, thường phân mức độ theo Glasgow Coma Scale (GCS): nhẹ 13–15, vừa 9–12, nặng 3–8. Mục tiêu cấp cứu là phát hiện tổn

THỜI GIAN ĐỌC
4phút
CẬP NHẬT
2026-08-11
PHẠM VI
Tham khảo lâm sàng
HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH4 phút đọc

Chấn thương sọ não

Định nghĩa và tổng quan

Chấn thương sọ não (traumatic brain injury, TBI) là rối loạn chức năng hoặc tổn thương não do ngoại lực. Sau hồi sức ban đầu, thường phân mức độ theo Glasgow Coma Scale (GCS): nhẹ 13–15, vừa 9–12, nặng 3–8. Mục tiêu cấp cứu là phát hiện tổn thương cần phẫu thuật và ngăn tổn thương thứ phát do thiếu oxy, tụt huyết áp, tăng áp lực nội sọ, sốt hoặc co giật [1,2].

Dịch tễ, nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân thường là ngã, tai nạn giao thông, thể thao và bạo lực. Nguy cơ xuất huyết nội sọ tăng ở người cao tuổi, dùng chống đông/kháng tiểu cầu, rối loạn đông máu, say rượu và cơ chế năng lượng cao. Triệu chứng có thể tiến triển muộn, nhất là tụ máu ngoài màng cứng/dưới màng cứng.

Sinh lý bệnh

Tổn thương nguyên phát xảy ra lúc va chạm: dập não, tổn thương sợi trục, xuất huyết. Phù, thiếu máu, rối loạn tự điều hòa và tăng áp lực nội sọ tạo tổn thương thứ phát. Khi áp lực nội sọ tăng, tưới máu não giảm và nguy cơ thoát vị tăng; vì vậy tránh thiếu oxy và tụt huyết áp là ưu tiên.

Biểu hiện lâm sàng và red flags

Đau đầu, nôn, mất trí nhớ, lú lẫn, buồn ngủ, chóng mặt hoặc mất ý thức. Dấu vỡ nền sọ gồm bầm quanh mắt, dấu Battle, máu sau màng nhĩ hoặc rò dịch não tủy.

Red flags: GCS giảm hoặc không trở về 15; đồng tử không đều; yếu liệt/dấu khu trú; co giật; nôn lặp lại; vỡ sọ hở/lún hoặc dấu nền sọ; đau đầu tăng; dịch tai/mũi; dùng chống đông; hoặc tam chứng Cushing.

Chẩn đoán

Ghi GCS theo từng thành phần, đồng tử và dấu khu trú; kiểm tra glucose, SpO₂, huyết áp và tìm chấn thương cổ. CT sọ không cản quang là thăm dò đầu tay. NICE yêu cầu CT trong 1 giờ ở người ≥16 tuổi nếu GCS ≤12 ban đầu, GCS <15 sau 2 giờ, nghi vỡ sọ hở/lún hoặc nền sọ, co giật sau chấn thương, dấu khu trú hoặc nôn hơn một lần [1].

Người có mất ý thức/amnesia nhưng không có chỉ định 1 giờ cần CT trong 8 giờ nếu ≥65 tuổi, rối loạn đông máu, cơ chế nguy hiểm hoặc amnesia ngược dòng >30 phút [1]. Cân nhắc CT dù không có chỉ định khác nếu đang dùng chống đông hoặc kháng tiểu cầu (trừ aspirin đơn trị) [1].

Điều trị

  1. ABC với cột sống cổ: đặt nội khí quản khi không bảo vệ được đường thở, thông khí không đủ hoặc GCS ≤8; tránh thiếu oxy và tăng/hạ CO₂ quá mức. Tăng thông khí chỉ là biện pháp tạm thời khi thoát vị sắp xảy ra [2,3].
  2. Huyết áp: BTF gợi ý duy trì SBP ≥100 mmHg ở 50–69 tuổi và ≥110 mmHg ở 15–49 hoặc >70 tuổi [3].
  3. Tăng áp lực nội sọ: nâng đầu, giữ cổ trung tính, an thần/giảm đau, kiểm soát sốt; dùng saline ưu trương hoặc mannitol theo chuyên gia. Điều trị ICP >22 mmHg; mục tiêu CPP thường 60–70 mmHg ở TBI nặng được theo dõi xâm lấn [3].
  4. Ngoại thần kinh: dẫn lưu não thất, lấy máu tụ hoặc mở sọ giải áp tùy hình ảnh/lâm sàng. Đảo ngược chống đông khẩn khi có xuất huyết.
  5. Co giật: benzodiazepine khi co giật; dự phòng 7 ngày ở TBI nặng/nguy cơ cao theo quy trình. Không dùng corticosteroid để điều trị TBI nặng vì làm tăng tử vong [3].

Theo dõi và tiên lượng

Theo dõi nối tiếp GCS, đồng tử, dấu khu trú, sinh hiệu và nôn. Bất kỳ xấu thần kinh nào cần CT lặp/hội chẩn ngay. Sau TBI nhẹ, dặn người chăm sóc theo dõi 24 giờ đầu và quay lại khi đau đầu tăng, nôn, buồn ngủ, lú lẫn, yếu liệt hoặc co giật. Hội chứng sau chấn động có thể kéo dài; cần tái khám nếu triệu chứng không giảm.

Khi nào cần chuyển chuyên khoa hoặc nhập viện

Chuyển trung tâm ngoại thần kinh khi CT bất thường có ý nghĩa, GCS ≤12, GCS giảm, dấu khu trú, co giật, rò dịch não tủy hoặc nghi vỡ sọ phức tạp. ICU cho TBI nặng, đặt nội khí quản hoặc cần theo dõi ICP.

Các điểm thực hành quan trọng

  • Ghi GCS theo E/V/M và theo dõi xu hướng, không chỉ một tổng điểm.
  • Thiếu oxy và tụt huyết áp làm nặng tổn thương thứ phát.
  • CT ngay khi có GCS giảm, dấu vỡ sọ, co giật, dấu khu trú hoặc nôn lặp.
  • Chống đông làm hạ ngưỡng chụp và cần kế hoạch đảo ngược sớm.
  • Tăng thông khí không dùng thường quy, chỉ cầu nối khi thoát vị.
  • ICP >22 mmHg là ngưỡng điều trị ở TBI nặng có monitor.
  • Không dùng corticosteroid cho TBI.

Tài liệu tham khảo

  1. National Institute for Health and Care Excellence. Head injury: assessment and early management. NICE guideline NG232. Published May 18, 2023. https://www.nice.org.uk/guidance/ng232
  2. American College of Surgeons. Best Practices Guidelines: The Management of Traumatic Brain Injury. Chicago: ACS; 2024. https://www.facs.org/media/vgfgjpfk/best-practices-guidelines-traumatic-brain-injury.pdf
  3. Carney N, Totten AM, O'Reilly C, et al. Guidelines for the Management of Severe Traumatic Brain Injury, Fourth Edition. Neurosurgery. 2017;80(1):6-15. doi:10.1227/NEU.0000000000001432. PMID:27654000. https://doi.org/10.1227/NEU.0000000000001432